Một, tái hiện sự việc: Từ vụ vây chặn tại sân đấu đến thông báo của cảnh sát

Ảnh

Ngày 6/10, tại lối đi của sân đấu WTT Grand Smash Trung Quốc ở khu Thủ Cương, Bắc Kinh, huấn luyện viên trưởng đội tuyển bóng bàn nam Trung Quốc Vương Hạo bị hơn trăm người vây chặn, đám đông đồng thanh hô "Lâm Thi Đống đánh đơn" xen lẫn những lời lẽ tục tĩu. Vương Hạo đã chụp ảnh lấy bằng chứng ngay tại chỗ rồi báo cảnh sát. Chiều cùng ngày, vợ anh đăng bài trên mạng xã hội: "Tôi không hiểu sao thể thao thi đấu lại trở nên như thế này."

Đây không phải là một lần mất kiểm soát cảm xúc đơn lẻ. Ngày 7/10, Hiệp hội Bóng bàn Trung Quốc ra tuyên bố, cho biết huấn luyện viên bị một số cổ động viên cực đoan giơ ngón tay giữa và lăng mạ bên lề sân; các huấn luyện viên và vận động viên liên tục nhận tin nhắn lăng mạ, cuộc gọi quấy rối và tin nhắn riêng trên mạng xã hội, việc tập luyện, thi đấu và sinh hoạt bình thường bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Hiệp hội đã hỗ trợ những người liên quan trình báo cơ quan công an.

Ngày 10/10, cảnh sát quận Thạch Cảnh Sơn, Bắc Kinh thông báo kết quả xử lý: 20 người gồm Dương X.X. (nữ, 19 tuổi), Lý X. (nữ, 19 tuổi), Đào X.X. (nữ, 16 tuổi)... đã tụ tập tham gia công khai làm nhục người khác, trong đó 3 người bị tạm giữ hành chính, 17 người còn lại bị phê bình giáo dục.

Đáng chú ý, trong 3 người này có một người chưa thành niên 16 tuổi. Việc cô bị tạm giữ hành chính thay vì chỉ bị phê bình giáo dục là dựa trên Luật Xử phạt quản lý trị an sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/1/2026: người chưa thành niên từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, nếu "tình tiết nghiêm trọng, ảnh hưởng xấu", sẽ không còn được áp dụng quy định không thi hành tạm giữ. Cảnh sát đưa cô vào danh sách tạm giữ hành chính, cách giải thích hợp lý nhất về mặt pháp lý là đã xác định hành vi của cô đạt đến mức "tình tiết nghiêm trọng, ảnh hưởng xấu". Hai chữ "chưa thành niên" không còn là tấm bùa miễn trách cho những hành vi vượt giới hạn của giới fan cuồng.

Hai, ranh giới pháp luật: Chửi người rốt cuộc có phạm pháp không?

Phản ứng đầu tiên của nhiều người có thể là: chỉ chửi vài câu thôi, đến mức phải tạm giữ sao? Câu trả lời của pháp luật rất rõ ràng: đến mức đó.

Theo Luật Xử phạt quản lý trị an sửa đổi, hành vi chửi bới tập thể tại hiện trường, xen lẫn lời lẽ tục tĩu, có thể đồng thời liên quan đến hai điều khoản: thứ nhất là công khai làm nhục người khác, có thể bị tạm giữ dưới năm ngày hoặc phạt tiền dưới một nghìn nhân dân tệ, trường hợp tình tiết khá nghiêm trọng bị tạm giữ từ năm đến mười ngày; thứ hai là gây rối trật tự sự kiện thể thao, có thể bị cảnh cáo hoặc phạt tiền dưới năm trăm nhân dân tệ, trường hợp tình tiết khá nghiêm trọng bị tạm giữ từ năm đến mười ngày.

Ở đây có một nhận thức then chốt cần làm rõ: đơn thuần reo hò, cổ vũ cho vận động viên, chỉ cần không xâm hại quyền lợi của người khác và không gây rối trật tự công cộng thì hoàn toàn hợp pháp. Nhưng một khi xuất hiện những hành vi như làm nhục, lăng mạ, gây rối trật tự giải đấu thì tính chất đã hoàn toàn thay đổi. Tiêu chuẩn cốt lõi để phân biệt giữa "xem thi đấu bình thường" và "vượt giới hạn, vi phạm pháp luật" nằm ở việc có xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của người khác hay không.

Còn về tâm lý "pháp luật không trách số đông", pháp luật cũng có câu trả lời rõ ràng. Luật sư Doãn Nam giải thích, đối với hành vi vi phạm pháp luật mang tính tập thể, cơ quan công an sẽ xử phạt riêng từng người căn cứ vào vai trò của họ, kẻ cầm đầu kích động là đối tượng xử lý trọng điểm; người xúi giục, dụ dỗ người khác vi phạm quản lý trị an sẽ bị xử phạt nặng hơn theo quy định của pháp luật.

Đáng chú ý hơn nữa, pháp luật còn có sẵn cơ chế "chống tái phạm": người bị tạm giữ vì gây rối trật tự thi đấu thể thao có thể đồng thời bị buộc không được vào sân vận động xem các trận đấu cùng loại trong thời gian từ sáu tháng đến một năm, người vi phạm sẽ bị cưỡng chế đưa ra ngoài và đối mặt với hình phạt tiếp theo. Điều này tạo ra cơ sở pháp lý trực tiếp cho chế độ danh sách cấm vào sân.

Ba, danh sách cấm vào sân: Biến "cách ly vật lý" thành điều bình thường

Hiệp hội Bóng bàn Trung Quốc tuyên bố rõ ràng sẽ thúc đẩy xây dựng chế độ danh sách cấm vào sân, tăng cường duy trì trật tự tại hiện trường. Điều này có nghĩa là tư duy quản lý chuyển từ "truy cứu trách nhiệm sau sự việc" sang "phòng ngừa trước sự việc", thực hiện cách ly vật lý chính xác đối với cổ động viên cực đoan.

Cách làm này đã có tiền lệ trên thế giới. Năm 1989, Anh thông qua Đạo luật Khán giả Bóng đá, đưa ra lệnh hạn chế; tính đến tháng 6/2025 có 2.439 lệnh cấm liên quan đến bóng đá đang có hiệu lực. Pháp đưa các vụ ẩu đả tập thể và sự cấu kết của các nhóm cực đoan vào phạm vi quản lý an ninh công cộng; Tây Ban Nha dùng án tù để răn đe nạn phân biệt chủng tộc trên sân bóng. Liên đoàn Bóng đá trong nước cũng đã đề xuất từ đầu năm nay việc xây dựng chế độ "danh sách đen" cổ động viên nhằm làm trong sạch môi trường thi đấu.

Danh sách cấm vào sân vừa là công cụ duy trì trật tự giải đấu, vừa là sự bảo vệ đối với an toàn thân thể và quyền danh dự của vận động viên. Một khi cổ động viên cực đoan đi đến mức làm nhục cá nhân, bịa đặt vu khống, "đào" thông tin cá nhân, theo dõi vây chặn, nhẹ thì bị tạm giữ, phạt tiền, nặng thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Năm 2025, trong các vụ việc điển hình do Cục An ninh mạng Bộ Công an công bố, đã có cư dân mạng bị áp dụng biện pháp cưỡng chế hình sự vì làm nhục, vu khống vận động viên nhảy cầu. Từ tạm giữ hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự, các nấc thang pháp luật đã được trải sẵn, vấn đề còn lại chỉ là: người tiếp theo vượt giới hạn sẽ đứng ở nấc nào?

Bốn, phối hợp nhiều bên: Không để trẻ vị thành niên lạc lối trong "giới fan cuồng"

Chi tiết đáng báo động nhất trong sự việc lần này là việc trẻ vị thành niên bị cuốn sâu vào. Tổng cục Thể dục Thể thao Nhà nước chỉ ra trong văn bản rằng, trong số những người có lời nói và hành vi cực đoan như dìm người này nâng người kia, công kích, kích động đối lập, không ít người là trẻ vị thành niên; họ vừa là người gây hại, vừa là nạn nhân.

Vì sao Đào X.X. 16 tuổi lại cho rằng lăng mạ huấn luyện viên đội tuyển quốc gia là đang bảo vệ vận động viên mình yêu thích? Trong logic của giới fan cuồng cực đoan, thích một người dường như đồng nghĩa với việc phải ghét một người khác; vận động viên thua trận là do huấn luyện viên sắp xếp không hợp lý, không được ra sân là do có người cố tình chèn ép. Những vấn đề thi đấu vốn có thể thảo luận một cách lý trí lại bị giản lược thành cuộc đối đầu lập trường một mất một còn. Ai nói to hơn, lời lẽ gay gắt hơn thì dường như người đó trung thành hơn. Sự lệch lạc nhận thức này hình thành từ gốc rễ là thanh thiếu niên chưa định hình thế giới quan, nhân sinh quan và giá trị quan, năng lực hiểu biết truyền thông còn hạn chế, rất dễ bị "fan đầu đàn" và các thế lực câu lượt xem kích động, lôi kéo.

Quản lý không thể dừng lại ở việc truy cứu trách nhiệm. Ngành thể thao cần tăng cường quản lý sân đấu và giám sát ngành, nhà trường cần đẩy mạnh giáo dục kỹ năng sử dụng mạng và hướng dẫn tâm lý, phụ huynh cần quan tâm đến nhu cầu tâm lý của con cái, các nền tảng mạng phải thực hiện nghiêm trách nhiệm chủ thể, cắt đứt chuỗi lợi ích đằng sau. Việc chấn chỉnh giới fan cuồng đã được đưa vào "Quy hoạch xây dựng cường quốc thể thao giai đoạn 'Kế hoạch 5 năm lần thứ 15'", yêu cầu "ngăn chặn triệt để việc 'fan cuồng hóa' thể thao thi đấu và 'người nổi tiếng mạng hóa' vận động viên, hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành trong quản lý giới fan cuồng". Từ những lời kêu gọi mang tính giai đoạn đến sự sắp xếp thể chế cấp quốc gia, cường độ quản lý đang chuyển từ "kiểu phong trào" sang "thường xuyên hóa".

Năm, tình yêu có chừng mực, biểu đạt có giới hạn

Thể thao thi đấu cần được thảo luận và cũng có chỗ cho những ý kiến khác nhau. Những lời phê bình lý trí, đánh giá khách quan, dù quan điểm sắc bén đến đâu, đều là ngôn luận bình thường được pháp luật bảo vệ. Nhưng những hành vi làm nhục, quấy rối và công kích nhân danh sự ủng hộ thì phải trả cái giá xứng đáng. Mấu chốt để phân biệt không nằm ở việc "đã nói gì", mà ở việc "có gây tổn hại cho người khác hay không"; tiêu chuẩn này áp dụng cả trên sân đấu lẫn trong cách biểu đạt hằng ngày của mỗi người.

Hiệp hội Bóng bàn Trung Quốc viết trong tuyên bố: "Hãy để tình yêu có hơi ấm, để sự biểu đạt có chừng mực, để sân đấu có trật tự." Câu nói này đáng để mỗi người xem thi đấu ghi nhớ. Sự trừng phạt của pháp luật đã vạch ra lằn ranh cuối cùng không thể vượt qua, nhưng khoảng không gian rộng lớn phía trên lằn ranh ấy cần được giáo dục, gia đình và các nền tảng cùng nhau lấp đầy. Đối với mỗi chúng ta, một lời biểu đạt lý trí khi xem thi đấu, một lần chủ động tẩy chay khi đối mặt với ngôn luận cực đoan, đều là sức mạnh giúp sân đấu trở về với bản chất thi đấu.